Santiago Calatrava - Umjetnost izvodljivog

Posted by: Almir Rizvanovic at 17 Aug 2009

---

Arhitektura danas - VI dio

Govorimo o Calatravinom uticaju na globalnom nivou:ozivljava lokacije, impresionira originalnoscu, jedinstvenim idejama, pomice granice konstruktivnih sistema, upotrebljivosti savremenih materijala, novog shvatanja prostora. Razlozi za to su mnogobrojni, a teoretski idu u sam srz definicije arhitekta, kao sinteze umjetnosti i inzinjeringa - pitanja aktualnog u svakom historijskom periodu, a narocito krajem XIX vijeka, kada je inzinjer Davoud, moze se reci, tacno, zapisao: “Sklad ce biti potpun, realan, plodonosan samo onda kada umjetnik ,inzinjer i naucnik budu jedna te ista osoba.“

Logicki nam se namece da je Calatrava nastavljac puta kojim su koracali Robert Maillart, Pier Luigi Nervi, Eduardo Toroya i Felix Candela, no razlike su sustinske - prethodnici su tezili balansu konstruktivnog sistema i novih formi, dok Calatrava arhitekturu shvata kao umjetnost izvodljivog,dok istovremeno na njega gledamo kao na skulptora, slikara i arhitektu, odvojeno.

Calatrava je jedan od najvecih inovatora savremene arhitekture. Inspiraciju nalazi u pirodnoj formi i obliku ljudskog tijela i interpretira ih pazljivim biranjem materijala i konstruktivnog sistema, koji su primarni na njegovim objektima.“...svoje istrazivanje baziram na morfologiji, koju kreiram skulpturama.“;“...ne vjerujem u slucajnost. Kao arhitekt mislim da mogu kontrolisati svoje ideje i oblike koje usvajam pazljivim proucavanjem i uz veliki trud.“

Njegovi poceci su vezani za konkurs Stadelhofen Railway Station ,Zurich 1983.godine i za Bach de Roda Bridge u Barceloni, a internacionalnu slavu je definitivno stekao projektom Montjuic Communications Tower u Barceloni. Alamillo Bridge u Sevilli (1987-1992) izdvaja se kao jedan od najljepsih mostova, Calatravi svakako najdrazi. Ogromni pilon visine 142m, nagnut pod uglom od 52° (bas kao i Cheopsova velika piramida u Gizi) kablovima nosi konstrukciju mosta. Sa druge strane, TGV stanica u Lionu (1989-1994) vjerovatno je i do dana danasnjeg najupecatljiviji Calatravin objekat.



Izdvaja se i prvi objekat za americki kontinent: Milwaukee Art Museum (1994-2001) sa spektakularnim brisolejima koji se podizu I spustaju.



Najvise je cini se dao rodnoj Valenciji: Opera, Planetarijum, Muzej cine kompoziciju ravnu svjetskom cudu. Calatrava je uspjesno rehabilitovao perifernu zonu grada izmedju rijeke Turie i autoputa, ocekujuci Bilbao efekat.



Najvise je poznat po mostovima, koje vanredno projektuje, vodjen zeljom da svakim novim fascinira, razumljivo ogorcen njihovom estetikom u decenijama nakon Drugog svjetskog rata, te je sa pravom mozemo reci danas prvi pokrenuo umjetnost dizajniranja mostova, ubijedjen da je bolje napraviti most nego muzej ,zato sto u mostu mogu uzivati svi ,cak i neobrazovani i most je dostupan svakome. Drugi slijede: (Ben van Berkel - radio neko vrijeme sa Calatravom - Erasmus Bridge, Rotterdam, Wilkinson Eyre Architects - Gatehead Millenium Bridge, London), dajuci tako modernost gradovima XXI vijeka.



Mnogobrojni su problemi u njegovoj karijeri. Calatravini objekti zahtijevaju godine izgradnje, te je mnogo objekata koje je zapoceo kao jedan i zavrsio ih kao potpuno drugi covjek. Postoji i nesto sto svijet prepoznaje kao „opet neka krila“ ili „opet neka torzija“, a cega je i te kako svjestan, te objasnjava kao nedostatak vremena i novca - „moram misliti na pet objekata istovremeno“ no, cini se da Calatravina logicka, inzinjerska komponenta sputava njegovu dalju kreativnost. Neki kriticari njegove objekte ocjenjuju kao pretjerano nametljive i nakicene. Uspjeh tornja Turning torso u Malmeu, sem nesporne vizualne impresije, jos uvijek je pod znakom pitanja, dok se gradjani Lisabona zale da je neizdrzivo na stanici Gare do Oriente kada je vjetrovito i hladno vrijeme. Calatravina cijena raste, sve skupljim i vecim projektima prevazilazi svoje prosle, tako da postoji mogucnost da sam sebe izbaci sa trzista.



I skandali su takodjer neizbjezni, no Calatrava se odavno pomirio sa cijenicom da je to sastavni dio inovativnog rada. Istina je da su njegovi najbolji projekti nerealizovani. Calatrava dosta uvjerljivo prezentira svoje ideje investitorima, no problem (po Calatravinom ubjedjenju) nastaje sa druge strane, medju arhitektima i inzinjerima koji prave skandale. Medjutim, razumljivo je da je Calatravin neocekivani dizajn vise podlozan kritikama. Mozda i najvece razocarenje bio je konkurs za obnovu Reichstaga u Berlinu, 1992.godine,kada su se u uzem krugu nasli jos i Norman Foster i Pi de Bruijn. Komisija je zatrazila ponovnu doradu konkursnih rjesenja, nakon cega je samo Calatrava imao kompletiranu ideju-kupola od tananih celicnih profila,“nesto najtransparentnije u historiji“,koja se poput cvijeta mogla spektakularno otvarati, dok su se ostala dvojica pojavila sa novim idejama. Spletom okolnosti, nakon jos par nesnimanih termina i izlaganja ideja (tako da ne znamo sta se tacno dogodilo),1993.Norman Foster je pobijedio. Govorilo se da je „posudio“ Calatravinu ideju (cak se i Calatrava slozio sa time),no Foster je sve optuzbe odbacio kao neosnovane i nastavio dovrsavati projekat zavrsen 1999. Godine. (poslije toga je Calatrava, vidno razocaran, izjavio da su arhitekti najkonzervativniji ljudi na svijetu sto naravno nije tacno).

Govorilo se i da Montjuic Communications Tower u Basceloni, u tlocrtu simbolizira kompas - jedan od simbola masonstva. Calatrava je tada izjavio da mu je oko, kao najjace oruzje arhitekta opet posluzilo kao simbolika sto je jos jedan od simbola masonstva, no Calatrava je odlucno odgovorio: “Nema puta koji slijedim. Volim biti kao brod na moru - iza je trag, ispred nema nicega.“

Prosle godine je zavrsen kosmar zvani most Grand Canal u Veneciji. Calatravina ideja je usvojena jos 1996.godine i od tada prosla bezbroj komisija, prijetila bezbijednosti okolnih zgrada, dozivjela strukuralne promjene i utrostrucila troskove izgradnje.

Tuzio je vlasti grada Bilbao koje su dozvolile Arati Izosakiju da ukloni dio sa njegovog mosta zbog svog objekta i izgubio - javna sigurnost je primarnija od intelektualne svojine.

I pored svega toga je neumoran. I dalje slika, pravi skulpture i projektuje na svim kontinentima. Izgleda da mu je sjevernoamericki postao najdrazi: “to je jedina drzava visoke tehnologije u svijetu“. U izgradnji je njegov Transportation Hub za novi World Trade Center - ptica koja je upravo oslobodjena iz djecakovih ruku u New Yorku i Fordham Spire u Chicagu - tondirana struktura od 115 spratova, koja ce 2012.godine kao zavrsena, biti najvisi objekat u Sjevernoj Americi.



Calatrava ne moze pricati bez istovremenog skiciranja. “Trudim se prezentirati ideju najbolje sto mogu, skiciranjem na papir. Skica je prva manifestacija ideje“. Prica tecno vise jezika. Zivi u Zurichu.